Shumë njerëz përjetojnë tension, shqetësim ose mendime negative gjatë periudhave të vështira të jetës. Në këto raste, shpesh përdorim termat “ankth” dhe “stres” sikur të kenë të njëjtin kuptim. Por a është ankthi i njëjtë me stresin?
Të kuptosh çfarë është ankthi dhe si ndryshon ai nga stresi është hapi i parë për të menaxhuar më mirë mirëqenien emocionale. Edhe pse të dyja përvojat mund të shkaktojnë shqetësim dhe tension, ato nuk janë e njëjta gjë.
Çfarë është ankthi?
Ankthi është një reagim emocional që shfaqet kur ndihemi të shqetësuar, të frikësuar ose të pasigurt për diçka që mund të ndodhë. Ai është pjesë normale e përvojës njerëzore dhe mund të na ndihmojë të përgatitemi për situata të vështira, të jemi më të kujdesshëm dhe të reagojmë ndaj rreziqeve.
Megjithatë, ankthi mund të bëhet problem kur shqetësimi dhe frika janë të tepruara, zgjasin për një kohë të gjatë ose shfaqen edhe kur nuk ka një rrezik të qartë dhe të menjëhershëm. Në këto raste, ankthi mund të ndikojë në mënyrën se si mendojmë, ndihemi dhe sillemi, si edhe në jetën tonë të përditshme, marrëdhëniet, punën ose gjumin.
Pra, të ndjesh ankth herë pas here është normale. Problem bëhet atëherë kur ankthi fillon të na kontrollojë jetën, të kufizojë aktivitetet tona ose të na shkaktojë vuajtje të vazhdueshme.
Çfarë është stresi?
Stresi është reagimi i trupit dhe i mendjes ndaj një kërkese, presioni ose situate që e perceptojmë si sfiduese. Zakonisht ka një shkak të identifikueshëm, si ngarkesa në punë, provimet, problemet financiare, vështirësitë familjare ose konfliktet me të tjerët.
Kur përballemi me stres, trupi aktivizon një reagim natyror mbrojtës që na përgatit të përballemi me situatën. Për këtë arsye, mund të vërejmë ndryshime si:
- rritje të rrahjeve të zemrës;
- tension ose ngurtësi të muskujve;
- frymëmarrje më të shpejtë;
- vështirësi në përqendrim;
- ndjesi mbingarkese ose lodhjeje;
- irritueshmëri dhe padurim.
Stresi nuk është gjithmonë i dëmshëm. Në një nivel të moderuar dhe për një kohë të shkurtër, ai mund të na ndihmojë të përqendrohemi, të reagojmë më shpejt dhe të përballojmë një situatë të vështirë.
Në shumicën e rasteve, stresi zvogëlohet kur situata që e ka shkaktuar përfundon, zgjidhet ose bëhet më e menaxhueshme. Kur stresi zgjat për një kohë të gjatë ose bëhet shumë i fortë, ai mund të ndikojë në mirëqenien fizike dhe emocionale.
Cili është ndryshimi mes ankthit dhe stresit?
Stresi dhe ankthi mund të kenë simptoma të ngjashme, si shqetësimi, tensioni, vështirësia në përqendrim, lodhja ose çrregullimet e gjumit. Megjithatë, ato nuk janë e njëjta gjë.
Stresi zakonisht lidhet me një situatë ose problem konkret që po përjetojmë në të tashmen. Për shembull, mund të ndihemi të stresuar për shkak të ngarkesës në punë, provimeve, problemeve financiare ose një konflikti. Në shumë raste, stresi zvogëlohet kur situata zgjidhet ose presioni largohet.
Ankthi, nga ana tjetër, lidhet më shumë me frikën, pasigurinë dhe shqetësimin për atë që mund të ndodhë. Ai mund të shfaqet edhe kur nuk ka një rrezik të qartë ose një problem konkret. Për këtë arsye, ankthi mund të vazhdojë edhe pasi situata që e ka shkaktuar shqetësimin ka kaluar.
Pra, ndryshimi kryesor është se stresi zakonisht ka një burim konkret dhe lidhet me një situatë të caktuar, ndërsa ankthi mund të vazhdojë edhe pa një shkak të qartë ose pasi problemi ka përfunduar.
Megjithatë, stresi dhe ankthi mund të shfaqen së bashku. Një periudhë e gjatë stresi mund të rrisë shqetësimin dhe të ndikojë në mënyrën se si e përjetojmë ankthin.
Si ta kuptojmë nëse po përjetojmë stres apo ankth?
Nuk është gjithmonë e lehtë të dallojmë stresin nga ankthi, sidomos kur simptomat janë të ngjashme. Për këtë arsye, mund të na ndihmojë të vëzhgojmë disa gjëra:
- A ka një situatë konkrete që po më shkakton shqetësim? Nëse po, mund të bëhet fjalë për stres.
- A vazhdon shqetësimi edhe pasi situata ka përfunduar? Kjo mund të lidhet më shumë me ankthin.
- A shqetësohem vazhdimisht për gjëra që mund të ndodhin në të ardhmen? Ky është një tipar i zakonshëm i ankthit.
- A po ndikon kjo gjendje në gjumin, punën, marrëdhëniet ose aktivitetet e mia të përditshme? Nëse po, është e rëndësishme t’i kushtohet më shumë vëmendje.
Këto pyetje nuk mjaftojnë për të përcaktuar nëse një person ka një çrregullim ankthi, por mund të ndihmojnë për të kuptuar më mirë atë që po përjeton.
Kur duhet të kërkojmë ndihmë?
Të përjetosh stres ose ankth herë pas here është pjesë normale e jetës. Megjithatë, nëse shqetësimi bëhet i vazhdueshëm, është shumë i fortë ose fillon të ndikojë në jetën e përditshme, mund të jetë e dobishme të kërkosh mbështetje nga një profesionist i shëndetit mendor.
Kërkimi i ndihmës nuk do të thotë se nuk je në gjendje ta përballosh situatën. Përkundrazi, të kuptosh se çfarë po ndodh dhe të kërkosh mbështetjen e duhur mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt një mirëqenieje më të mirë emocionale.
Audio për menaxhimin e ankthit dhe stresit
Nëse po përjeton ankth, stres ose ndihesh i/e mbingarkuar, përveç informacionit dhe këshillave praktike, mund të të ndihmojnë edhe ushtrimet e udhëzuara të relaksimit, meditimit ose hipnozës. Nëse dëshiron të provosh një mënyrë tjetër për të punuar me këto përvoja, mund të gjesh audio të dedikuara për ankthin, frikën dhe relaksimin këtu:
https://fleurashkembi.com/audio/
Fleura Shkëmbi
Psikologe Klinike, Coach & Hipnoterapiste
Autore e “Gjurmët e Padukshme të Frikës: Rruga për të Fituar mbi Ankthin” & Kartat “Veç Fol”