^{Shënim etik: Ky artikull analizon sjelljen publike të vëzhgueshme të Grida Dumës; intervistat, podcastet dhe daljet e saj publike. Nuk është diagnozë psikologjike dhe nuk pretendon të njohë brendësinë e personit. Qëllimi është t’i shërbejë lexuesit si pikënisje për të kuptuar komunikimin njerëzor.}

Ka dy lloje intervistash: ato ku biseda mbetet në sipërfaqe dhe ato ku i ftuari arrin të shprehë diçka më të thellë për veten. Grida Duma i përket llojit të dytë. Jo sepse ushtron presion, por sepse di të krijojë një klimë ku bashkëbiseduesi hapet natyrshëm.

Si psikologe klinike dhe trajnere NLP, nuk më intereson vetëm çfarë pyet ajo, por si pyet. Në intervistat dhe podkastet e saj dallohen 5 teknika të NLP-së dhe hipnozës Eriksoniane, teknika që shumica i kanë parë, por rrallë i kanë identifikuar. Sot do t’i emërtojmë dhe do të shohim pse funksionojnë. Ka njerëz që thjesht bëjnë pyetje. Ka të tjerë që krijojnë kushtet që bashkëbiseduesi të shprehë mendime dhe emocione që ndoshta nuk do t’i ndante në një bisedë të zakonshme. Grida Duma i përket këtij grupi.

Ajo përdor atë që psikologjia e komunikimit e quan komunikim i integruar: pyetjet i drejtohen mendjes së vetëdijshme, ndërsa ritmi, heshtjet, gjuha e trupit dhe përsëritja e fjalëve kyçe ndikojnë në mënyrën si zhvillohet komunikimi. Kjo nuk është rastësi, por një strukturë e ndërtuar mbi teknika konkrete.

5 teknikat e komunikimit të Grida Dumës

1. Rapport i shpejtë — marrëdhënia para pyetjes

Brenda pak minutash të fillimit të çdo interviste, Grida Duma bën diçka që shumica e moderatorëve e kalojnë: krijon raport. Tre shenjat konkrete që vëren nëse e shikon me vëmendje: tundje e kokës ndërkohë që tjetri flet, jo mekanike, por e sinkronizuar me momentet kyçe të fjalimit; kontakt i qëndrueshëm me sy që nuk largohet; dhe ripërsëritja e disa fjalëve kyçe të të ftuarit.

Në NLP, ky proces quhet “rapport” — gjendja e lidhjes emocionale pa të cilën nuk ka ndikim të vërtetë. Para se të nxjerrësh të vërtetën nga dikush, ai person duhet të ndjejë se je me të, jo kundër tij.

Ndalo një sekondë: Kur fillon një bisedë të rëndësishme; a fillon me temën, apo me krijimin e marrëdhënies? Shumica prej nesh hyn direkt te çështja. Por njerëzit nuk janë të gatshëm të hapen me dikënd me të cilin nuk ndjehen të lidhur. Raporti nuk është humbje kohe, është investimi që bën gjithçka tjetër të mundur.

2. Pacing and Leading — bashkëudhëtim drejt hapjes

“Fillimisht shko ku është njeriu. Pastaj çoje ku dëshiron të shkojë.”

— Milton Erickson

Ndoshta kjo është arma më e fortë e Grida Dumës dhe më pak e vërejtura. Ajo nuk e detyron personin të hapë diçka. Ajo shkon tek ai, pranon realitetin e tij, dhe pastaj e udhëheq butësisht drejt temës që dëshiron.

Model konkret nga intervistat e saj: «Ti ke kaluar një periudhë shumë të vështirë…» — kjo është pacing, pranimi i realitetit të personit. «…dhe pikërisht aty dua të ndalem pak» — kjo është leading, udhëheqja e tij drejt zonës së eksplorimit. Ky kalim është kaq i butë dhe i natyrshëm sa i ftuari zakonisht e ndjek pa e kuptuar se ndodhi.

Në NLP, pacing and leading është njëri nga modelet bazë të ndikimit. Pacing krijon raport, i tregon personit se je me të, e kupton, e pranon. Leading, mbi bazën e atij raporti, e çon drejt. Pa pacing, leading-u ndihet si shtytje. Me pacing, leading-u ndihet si ftesë. Grida e di kur ta lëshojë njërën dhe kur ta marrë tjetrën.

Provo sot: Herën tjetër që dëshiron të çosh bisedën në një drejtim të caktuar, fillo duke pranuar gjendjen e tjetrit plotësisht: «E kuptoj që kjo situatë është e vështirë…» (pacing). «…dhe pikërisht prandaj dua të shikojmë bashkë çfarë mund të bëhet.» (leading).

3. Milton Model — gjuha që hap botën e brendshme

“Pyetja e mirë nuk kërkon informacion — krijon përvojë.”

— Milton Erickson

Njëra nga gjërat që vëren kur dëgjon podcastet e Grida Dumës është se ajo shpesh pyet me gjuhë jo shumë specifike, pyetje të hapura që i dërgojnë personin brenda vetes. «Si e përjetove atë moment?» «Çfarë ndodhi brenda teje?» «Si ishte ajo ndjesi?»

Këto nuk janë pyetje gazetarësh, janë pyetje terapistësh. Dhe kjo është e qëllimshme. Kjo lloj gjuhe hyn te Milton Model në NLP; modeli i komunikimit të zhvilluar nga Milton Erickson, i cili tregon se pyetjet e hapura dhe gjuha pak specifike e drejtojnë personin drejt botës së tij të brendshme dhe aktivizojnë proceset e brendshme të të menduarit dhe ndjenjave.

Provo sot: Sot, në një bisedë, zëvendëso pyetjet faktike me pyetje eksperienciale: mos pyet «Çfarë bëre?» — pyet «Si e ndjenë atë moment?» Mos pyet «Çfarë të tha mendja?» — pyet «Çfarë ndodhi brenda teje?» Vëre si thellohet biseda menjëherë.

4. Pyetjet që presupozojnë

Njëra nga teknikat subtile të Grida Dumës, shumë efektive dhe pak e vënë re, është mënyra si strukturon pyetjet duke ngulitur brenda tyre premisa të pakundërshtueshme.

Pyetja e zakonshme: «A kishe frikë?» — e ftuari mund të thotë Jo. Pyetja me presupozim brenda është: «Kur e kuptove që frika ishte bërë shumë e madhe, si reagove?» Këtu frika presupozohet si e dhënë. I ftuari e ndjek pyetjen dhe hyn brenda saj duke pranuar premisën pa e kuptuar.

Kjo është Presupposition në NLP; teknikë gjuhësore ku brenda strukturës së pyetjes futet një premisë e supozuar si e vërtetë. Truri i të pyeturit nuk ka kohë ta analizojë premisën sepse ndjehet nën presion të pyetjes kryesore. Dhe kështu pranon pa e ditur.

Provo sot: Merr një pyetje që dëshiron të bësh dhe riformuloje duke ngulitur brenda saj premisën kyçe. «A mendon ta bësh?» bëhet «Kur ta bësh këtë, si do të ndihesh?» Premisa — «do ta bësh» — tani është e supozuar. Vër re si ndryshon drejtimi i përgjigjes.

5. Rikornizimi

Ndodh shpesh në podcastet e Gridës, një moment i bukur dhe i qartë: i ftuari thotë «Dështova.» Ajo nuk e konfirmon, nuk e kundërshton. Pyet: «A mund të ketë qenë një periudhë mësimi?» Dhe kjo pyetje e vogël ndryshon gjithçka.

Ky është Rikornizimi, teknikë e NLP-së dhe hipnozës Eriksoniane. Nuk ndryshon faktet, ndryshon kornizën nëpërmjet të cilës shihen faktet. «Dështim» dhe «periudhë mësimi» përshkruajnë të njëjtën eksperiencë, por nga pikëpamje të ndryshme, krijohen kuptimeve të ndryshme dhe çojnë në rrugë të ndryshme.

Provo sot: Merr një eksperiencë negative nga e shkuara e afërt. Shkruaj si e shpjegon zakonisht. Tani shkruaj 3 pikëpamje alternative. Vër re se si secila kornizë ndryshon ndjenjën ndaj eksperiencës, pa ndryshuar asnjë fakt.

Çfarë i bën të gjitha bashkë dhe çfarë mund të mësojmë?

Grida Duma nuk është shkolluar në NLP. Por ka arritur nëpërmjet viteve të praktikës, si akademike, si politikane, si moderatore dhe podcaster, diçka që shkenca e komunikimit e konfirmon:

Intervistat e forta nuk ndërtohen me pyetje të vështira. Ndërtohen me raport, me pranim, me gjuhë që hap botën e brendshme, me aftësinë për ta shfrytëzuar emocionet si porta dhe aftësinë për ta parë të njëjtën situatë nga këndvështrime të ndryshme.

Të gjitha teknikat punojnë njëkohësisht në dy nivele: e vetëdijshmja (i ftuari dëgjon pyetjen) dhe te pavetëdijshmja (truri i tij ndjek strukturën gjuhësore dhe raportin emocional). Ky komunikim i dyfishtë është thelbi i komunikimit Eriksonian. Dhe Grida Duma e bën natyrshëm.

Këto nuk janë aftësi të rezervuara për psikologë apo moderatorë televizive. Janë aftësi njerëzore, të mësueshme, të praktikueshme dhe transformuese për çdo bisedë, në çdo kontekst.

Fleura Shkëmbi
Psikologe Klinike, Coach & Hipnoterapiste
Autore e “Gjurmët e Padukshme të Frikës: Rruga për të Fituar mbi Ankthin” & Kartat “Veç Fol”