Nuk është se një ditë zgjohemi dhe vendosim të mos jemi më vetvetja. Ndodh ngadalë. Fillon me një koment të vogël: “Mos e tepro.” “Mos fol kaq shumë.” “Bëhu pak më serioze.” Dhe pa e kuptuar, fillojmë të redaktojmë veten.
Heqim një mendim që mund të duket “i tepërt”. Zbusim një ëndërr që duket “e parealizueshme”. Fshehim një pjesë të personalitetit që mund të mos pëlqehet nga të gjithë.
Por vjen një moment, zakonisht i heshtur, kur ndjen një boshllëk që nuk e mbush as suksesi, as miratimi. Një ndjesi se po jeton një jetë që “duket mirë” nga jashtë, por nuk ndihet plotësisht e jotja nga brenda.
Dhe atëherë lind pyetja më e vështirë:
Nëse heq të gjitha pritshmëritë e të tjerëve, kush mbetem unë?
Kostoja e maskës
Fillojmë të vendosim maska që në fëmijëri. Maska e “vajzës së mirë” që nuk bën zhurmë. Maska e “djalit të fortë” që nuk qan. Maska e “studentit të shkëlqyer” që nuk guxon të dështojë.
Dhe për një kohë, funksionojnë. Marrim miratim. Shmangim konfliktin. Përshtatemi. Por pastaj një ditë, shikon në pasqyrë dhe nuk e njeh personin që sheh. Ke qenë aq i zënë duke qenë ajo që të tjerët prisnin, saqë ke harruar të qëndrosh në kontakt me thelbin tënd.
Psikologët e quajnë këtë “vetja e rremë”, një version i filtruar i vetes që krijohet për të fituar dashuri, pranim, ose siguri. Problemi? Është shumë e lodhshme. Kërkon monitorim të vazhdueshëm: A po them gjënë e duhur? A po sillem si duhet? A do të më pranojnë nëse tregoj këtë pjesë të vetes?
Dhe kostoja është në fakt më e madhe se lodhja. Është ndarja nga kënaqësia e vërtetë, nga lidhjet autentike, nga ndjenja se po jeton jetën tënde.
Zërat që na formësojnë
Pritshmëritë e botës vijnë nga shumë drejtime:
Prindërit dhe familja: “Bëhu doktor, inxhinier, diçka e qëndrueshme.” Dashurinë e tyre e shprehim duke na dërguar në rrugë që ata besojnë se janë të sigurta, edhe nëse nuk na përshtaten.
Kultura dhe shoqëria: “Martohu në moshën X. Bëj fëmijë. Bli shtëpi.” Skenari është shkruar përpara se të lindim dhe devijimi nga ai skenar duket si dështim.
Grupi social: “Nëse nuk po poston, nuk po jeton.” “Nëse nuk po bën si ne, po na tradhëton.” Presioni për konformizëm vjen edhe nga ata që na duan më shumë.
Vetja jonë e brendshme: Ndoshta zëri më i vështirë është ai që kemi brendësuar; kritiku i brendshëm që thotë: “Nuk mjafton. Duhet të jesh më shumë. Duhet të jesh ndryshe.”
Këto zëra nuk janë domosdoshmërisht me qëllim të keq. Por të gjithë bashkë mund të bëhen shumë të zhurmshëm, duke mos të lejuar të dëgjosh vetë zërin tënd, atë të brendshmin, të vërtetin.
Shenjat që po jeton për të tjerët
Si ta kuptosh nëse je larguar nga vetja jote e vërtetë? Ja disa shenja:
- Lodhje kronikeqë nuk shërohet me pushim. Sepse të qenit dikush tjetër është shteruese.
- Vendimmarrje e vështirë.Kur nuk e njeh zërin tënd të brendshëm, çdo zgjedhje bëhet ankthioze.
- Mungesa e kënaqësisë.Arrin gjëra që “duhej” të të bënin të lumtur, por sërish ndihesh bosh.
- Frika nga gjykimi.Çdo veprim filtrohet: “Çfarë do të mendojnë?”
- Humbja e kureshtjes.Nuk kërkon më gjëra të reja sepse ke harruar çfarë të pëlqen.
Rruga kah vetja
Kthimi te vetvetja nuk është një epifani e vetme; është një proces gradual, herë i vështirë, por thellësisht çlirues.
- Dëgjo zërin e brendshëm
Fillo me pyetje të thjeshta:
- Çfarë do të bëja nëse askush nuk do të më shikonte?
- Kur ndihem më shumë si vetja?
- Cilat mendime i mbaj për vete nga frika e gjykimit?
Shkruaji përgjigjet pa i censuruar. Këtu nis rizbulimi.
- Vendos kufij të vegjël
Nuk është e nevojshme të ndryshosh gjithçka menjëherë. Fillo me hapa të vegjël:
- Thuaj “jo” për diçka që nuk të mbush shpirtërisht.
- Shpreh një mendim që zakonisht do ta mbaje për vete.
- Vish diçka që të pëlqen, edhe nëse nuk është “në modë”.
Çdo kufi i vogël është një akt vetë-respekti.
- Ndaje autenticitetin gradualisht
Zgjidh njerëz të sigurt, ata që e kanë dëshmuar se e pranojnë kompleksitetin tënd, dhe fillo të hapesh. Thuaj diçka të vërtetë. Vëzhgo si ndihesh.
Autenticiteti tërheq autenticitet. Njerëzit që të gjykojnë kur je vetvetja, nuk janë në të vërtetë njerëzit që meritojnë kohën tënde.
- Distancohu nga zërat toksikë
Jo çdo zë në jetën tënde do ta mbështesë kthimin tënd te vetja. Mund të jenë familjarë që këmbëngulin të ndjekësh ëndrrat e tyre, miq që ndihen të kërcënuar nga rritja jote, apo një kulturë që shpërblen konformitetin.
Distancimi nuk është gjithmonë ndërprerje fizike, ndonjëherë është krijimi i hapësirës emocionale. “E dëgjoj, por nuk e bëj temë diskutimi.” “Faleminderit për mendimin, por unë e di çfarë dua të bëj.”
- Gjej “fshatin” tënd
Kërko njerëz që festojnë versionin tënd të vërtetë, jo atë të filtruar. Komunitete ku mund të flasësh hapur. Hapësira ku veçantia jote është force, jo defekt.
Kjo mund të jetë një grup miqsh, një komunitet online, një mentor, ose një mik i vetëm. Nuk ke nevojë për shumë, ke nevojë për vërtetësi.
- Ridefino suksesin
Bota të thotë se suksesi është para, tituj, pranim. Por çfarë nëse suksesi është diçka tjetër për ty? Çfarë nëse është të kesh kohë? Të ndjehesh i qetë? Të bësh punë që ka kuptim? Të kesh marrëdhënie të thella?
Shkruaj përkufizimin tënd të suksesit. Pastaj jeto sipas tij, jo sipas një skenari që nuk është i joti.
Balancimi: Autenticitet, jo egoizëm
Ja një pyetje e ndershme: A do të thotë të jesh vetvetja të injorosh çdo pritshmëri?
Jo. Çelësi është ekuilibri.
Ka situata kur kompromisi është akt dashurie, jo tradhti. Të shkosh në dasmën e kushëririt, edhe nëse nuk të pëlqen. Të mbash një punë që nuk të pasionon, sepse duhet të ushqesh fëmijët. Këto nuk janë dështime.
Dallimi qëndron këtu: a po zgjedh ti me vetëdije, apo thjesht po ndjek automatikisht skriptet e të tjerëve? Kur bën kompromis me qëllim, duke e ditur pse, ti ruan kontrollin. Kur bën kompromis nga frika, e humbet atë.
Udhëtimi, jo destinacioni
Le të jemi të sinqertë: të jesh vetvetja nuk është një status që arrihet njëherë e përgjithmonë. Është një praktikë e përditshme. Do të ketë ditë kur do ta veshësh sërish maskën, sepse është më e lehtë. Do të ketë momente kur do të dyshosh në zgjedhjet e tua.
Dhe kjo është në rregull.
Pyetja nuk është: “A jam 100% autentik çdo sekondë?”
Pyetja është: “A po lëviz drejt versionit tim më të vërtetë?”
Sepse në fund, një jetë e jetuar sipas pritshmërive të të tjerëve nuk është jeta jote. Ti nuk je krijuar për të qenë aktor në një skenar të huaj.
Je krijuar për të qenë plotësisht, në mënyrë të ndërlikuar, të papërsosur: Ti.
Fleura Shkëmbi
Psikologe Klinike, Coach & Hipnoterapiste
Autore e “Gjurmët e Padukshme të Frikës: Rruga për të Fituar mbi Ankthin”